ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΜΕΤΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

Τα τρία μέτρα που προτείνονται για την ανθρωπιστική κρίση αποτελούν ένα πρώτο, ωστόσο ολοκληρωμένο βήμα για την άμεση ανακούφιση των οικογενειών που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και αδυνατούν να ανταποκριθούν στις βασικές ανάγκες διαβίωσης.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι συνολικά και μακροπρόθεσμα η αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης θα στηριχθεί στη σταδιακή ένταξη στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό των ανέργων και των επισφαλώς εργαζομένων, μέσω της προώθησης στην εργασία. 

Στο Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης  διαμορφώνεται μια συνολική εθνική στρατηγική κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης η οποία περιλαμβάνει ένα πλέγμα παρεμβάσεων σε θεσμικό επίπεδο αλλά και πρακτικών δράσεων για την αναμόρφωση του πλαισίου προστασίας των ευπαθών ομάδων και των οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα.  

Ήταν επιτακτική ανάγκη να αντιμετωπισθούν οι κοινωνικές επιπτώσεις που είχε η βαθιά ύφεση στην οικονομία, αποτέλεσμα των πολιτικών λιτότητας που κάθε άλλο παρά αντιμετώπισαν την οικονομική κρίση των τελευταίων έξι χρόνων. Οι κοινωνικοί δείκτες, κυρίως η φτώχεια, η παιδική φτώχεια, η ανεργία και η νεανική ανεργία επιδεινώθηκαν δραματικά, αναδεικνύοντας μια βαθιά ανθρωπιστική κρίση.

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ κατά το 2^ο τρίμηνο του 2014

·         το ποσοστό ανεργίας ήταν 26,6%, δηλαδή οι άνεργοι έφτασαν τους/τις 1.280.101

·         η ανεργία των νέων  ηλικίας 15-24 ανήλθε σε 52%,

Δηλαδή, πολλά νοικοκυριά είναι πλέον χωρίς κανέναν εργαζόμενο και χωρίς πόρους.

Συνολικότερα, η μείωση των αποδοχών και των

εισοδημάτων έχει αυξήσει τον αριθμό των φτωχών εργαζόμενων τη στιγμή που η χώρα παρουσιάζει την μεγαλύτερη μείωση των κοινωνικών δαπανών στην Ευρωζώνη.

Η Ελλάδα σύμφωνα με τη Eurostat βρίσκεται στη χειρότερη θέση στην ΕΕ-28 όσον αφορά τον κίνδυνο φτώχειας. Με στοιχεία του 2013, η χώρα μας συγκαταλέγεται στην ομάδα των χωρών με την μεγαλύτερη φτώχεια (23,1%). Σημαντική διάσταση της φτώχειας αποτελεί και η αύξηση της παιδικής φτώχειας που το 2013 ήταν 28,8%, ενώ υψηλά ποσοστά φτώχειας αντιμετωπίζουν τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, τα πολυμελή νοικοκυριά, οι μη οικονομικά ενεργοί και οι ηλικιωμένοι. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες.

Οι δείκτες αυτοί σήμερα έχουν επιδεινωθεί λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης. Ο αριθμός των νοικοκυριών που ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίς θέρμανση, χωρίς να μπορούν να καλύψουν στοιχειώδεις ανάγκες διατροφής αυξάνεται καθημερινά. Η βαθύτατη αυτή ανθρωπιστική κρίση που απειλεί πλέον την ίδια την επιβίωση των ανθρώπων  πρέπει να αναχαιτιστεί άμεσα.

Το προτεινόμενο Σχέδιο Νόμου είναι ακριβώς αυτό το πρώτο ανάχωμα στη μάχη ενάντια στη λαίλαπα της ανθρωπιστικής κρίσης.

Τα μέτρα που προτείνονται :

·         απευθύνονται σε κατηγορίες  του πληθυσμού που βρίσκονται στην πλέον δεινή κατάσταση, εκείνη της ακραίας φτώχειας, κυρίως οικογένειες με ανήλικα  παιδιά ή αδύναμα εξαρτώμενα μέλη.

·         στοχεύουν να καλύψουν, σε αυτή την πρώτη φάση και για 1 χρόνο, τις βασικότερες ανάγκες, όπως η τροφή, η στέγη και η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.

Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειάς για την καταπολέμηση της ανθρωπιστικής κρίσης, το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης  και Κοινωνικής Αλληλεγγύης

·         διασφαλίζει τη συνέργεια, με τρόπο συντονισμένο και ορθολογικό, των παρεμβάσεων για βοήθεια σε ευπαθείς ομάδες και χαμηλά εισοδήματα που υλοποιούνται από τους διάφορους δημόσιους και μη κυβερνητικούς φορείς

·         συνυπολογίζει και αξιοποιεί τα υφιστάμενα προγράμματα στέγασης, σίτισης, ενέργειας και υλικών αγαθών που υλοποιούνται ήδη και όλα τα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως οι κοινοτικοί πόροι του Θεματικού στόχου 9, το Ταμείο για την Βοήθεια των Απόρων, εθνικοί και ιδιωτικοί πόροι

·         επιδιώκει να διασφαλίσει την ένταξη στην εργασία των ατόμων που ωφελούνται των δράσεων για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης.

Για την επίτευξη των στόχων αυτών συνεργάζεται με φορείς του δημόσιου τομέα, του ιδιωτικού τομέα, της Εκκλησίας, των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων και των εθελοντικών οργανισμών, προτάσσοντας το αξίωμα της συνολικής και αλληλέγγυας ευθύνης για την καταπολέμηση των φαινομένων της φτώχειας και του αποκλεισμού στην Ελληνική κοινωνία.

Τα εισοδηματικά όρια της ακραίας φτώχειας που αποτελεί κριτήριο για τη χορήγηση των παροχών που προβλέπει το Σ. Ν. είναι

·         € 2.400 / χρόνο για μεμονωμένα άτομα

·         € 3.600 / χρόνο για ζευγάρι

·         € 4.200 / χρόνο για οικογένεια με ένα παιδί

·         € 4.800 / χρόνο για οικογένεια με δύο παιδιά

·         και μέχρι € 6.000 / χρόνο για οικογένεια με τέσσερα παιδιά.

     

Θα πρέπει να τονισθεί ότι με την προβλεπόμενη από το Σ.Ν. ΚΥΑ θα εξειδικευτούν τα όρια εισοδήματος βάσει των οποίων άτομα και οικογένειες θα μπορούν να είναι ωφελούμενα και από τα τρία προγράμματα του Σχεδίου Νόμου (ρεύμα-στέγαση-σίτιση), απαλλασσόμενα, ουσιαστικά, από πολύ σημαντικό μέρος των δαπανών διαβίωσης του νοικοκυριού.

     Τα μέτρα που προβλέπει το Σ.Ν. για την ανθρωπιστική κρίση  εξειδικεύονται ως εξής.

1. Ρεύμα 

·         Η παροχή αφορά στο έτος 2015.

·         Προβλέπεται να ωφεληθούν 150.000 περίπου νοικοκυριά που είτε έχουν τώρα κομμένο ρεύμα και για διάφορους λόγους δεν μπόρεσαν να ενταχθούν στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο,  είτε είναι ενταγμένα στο ΚΟΤ,  αλλά τα πολύ χαμηλά εισοδήματά τους δεν τους επιτρέπουν να ανταποκριθούν στις έστω και μειωμένες χρεώσεις του ΚΟΤ.

·         Σε οικογένειες με κομμένες παροχές θα γίνει επανασύνδεση του κομμένου ρεύματος χωρίς να χρειαστεί να επιβαρυνθούν με τις δαπάνες που συνήθως απαιτούνται στις επανασυνδέσεις (τέλη επανασύνδεσης, εγγυήσεις, πιθανές βεβαιώσεις ηλεκτρολόγου κλπ, ανάλογα με την περίπτωση). Παράλληλα, θα υπάρχει ρύθμιση για τις οφειλές τους λόγω των οποίων είχε γίνει η διακοπή της παροχής.

·         Όλα τα νοικοκυριά που λόγω εισοδημάτων κατατάσσονται στην κατηγορία της ακραίας φτώχειας, θα μπορούν να παίρνουν δωρεάν ρεύμα, που, ανάλογα με τη σύνθεση των νοικοκυριών, θα φθάνει μέχρι 300 kwh / μήνα. Σύμφωνα και με την ΔΕΗ, η ποσότητα αυτή καλύπτει πλήρως τις ανάγκες μιας τετραμελούς οικογένειας, ακόμη κι αν χρησιμοποιεί μέρος της ενέργειας για θέρμανση. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις και τα κριτήρια ένταξης στο πρόγραμμα, οι δικαιούχοι θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στην παροχή αυτή.

Η διακύμανση της ποσότητας του ρεύματος ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού θα εξειδικευτεί με την προβλεπόμενη και στο Σ.Ν. ΚΥΑ, όπου θα ορίζονται και άλλες λεπτομέρειες (π.χ. το τιμολόγιο με το οποίο θα χρεώνεται κατανάλωση που πιθανόν να υπερβαίνει τη δωρεάν ποσότητα ρεύματος).

2. Επίδομα Ενοικίου

Σε μεμονωμένα άτομα και οικογένειες που βρίσκονται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και, είτε είναι ήδη στεγασμένα σε ενοικιαζόμενη κατοικία, είτε θα συνάψουν νέα μίσθωση, θα δοθεί επίδομα ενοικίου, με στόχο τη διατήρηση της κατοικίας τους ή την πρόσβαση σε νέα.

Το επίδομα θα ξεκινά από 70 €/μήνα για το μεμονωμένο άτομο, προσαυξανόμενο κατά 30 € για κάθε ενήλικο, ανήλικο ή ενήλικο εξαρτώμενο μέλος μέχρι του ποσού των 220 € για οικογένεια με 4 παιδιά (ή εξαρτώμενα μέλη) και πάνω.

·         Η παροχή αυτή θα δοθεί για το 2015, με πιθανότητα επέκτασης και για το 2016.

·         Το επίδομα ενοικίου θα χορηγείται κατ’ ευθείαν στους εκμισθωτές των ακινήτων. Κατά τον τρόπο αυτόν επιχειρείται, αφενός μεν να καλυφθεί στοχευμένα μέρος ή το σύνολο του ενοικίου ώστε να διασφαλιστεί η στέγη της οικογένειας και αφ’ ετέρου να γίνει και ο εκμισθωτής του ακινήτου συμμέτοχος της προσπάθειας αρωγής του ενοικιαστή του και να δημιουργηθούν ή αποκατασταθούν σχέσεις αρμονικής συνεργασίας των δύο πλευρών.

Το στεγαστικό πρόβλημα ατόμων τα οποία, δεν έχουν τη δυνατότητα εύρεσης ενοικιαζόμενης κατοικίας ή διατήρησης υπάρχουσας με τη βοήθεια του παραπάνω επιδόματος ενοικίου, θα αντιμετωπίζεται από άλλα προγράμματα που ήδη εφαρμόζονται («Στέγαση και Επανένταξη», δομές για αστέγους-  υπνωτήρια, ξενώνες φιλοξενίας κ.λπ.).

Περισσότερες διευκρινίσεις ως προς τα κριτήρια εφαρμογής την εφαρμογή του προγράμματος θα δοθούν με την προβλεπόμενη από το Σ.Ν. Κ.Υ.Α. Για παράδειγμα, εξετάζονται διάφορα θέματα όπως:

·         να απαιτείται να κατοικούν οι ωφελούμενοι σε Δήμο με πληθυσμό πάνω από 10.000 κατοίκους

·         να αποτελέσει κριτήριο το να μη διαθέτουν οι  ωφελούμενοι ιδιόκτητη κατοικία στο Δήμο όπου κατοικούν μόνιμα

·         να δοθεί προτεραιότητα σε οικογένειες με ανήλικα παιδιά και μονογονεϊκές οικογένειες

·         να μην επωφεληθούν της επιδότησης άτομα ή οικογένειες που παρουσιάζουν ως εκμισθωτή συγγενείς πρώτου ή δευτέρου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας.

3. Σίτιση

Στο άρθρο 3 διασφαλίζεται η σίτιση ατόμων και νοικοκυριών που βιώνουν συνθήκες ακραίας φτώχειας με τη χορήγηση κουπονιού ή ηλεκτρονικού μέσου (κάρτα) με το οποίο θα μπορούν να προμηθεύονται τρόφιμα από την καταστήματα-επιχειρήσεις της ελεύθερης αγοράς.

Το επίδομα σίτισης θα καλύπτει ευρύ φάσμα βασικών προϊόντων που χρειάζεται μια οικογένεια. Δεν πρόκειται για εκπτωτικό κουπόνι, με την έννοια της απλής πρόσβασης σε έκπτωση, αλλά για ένα κουπόνι (ή κάρτα) που θα αντιστοιχεί  σε ποσό επιδόματος ανά άτομο της οικογένειας και θα μπορεί να εξαργυρώνεται σε αγορές από κατάλογο συνεργαζόμενων παρόχων ειδών σίτισης.

Το επίδομα σίτισης δεν αφορά τα κοινωνικά παντοπωλεία, επεκτείνει την αρωγή για τη σίτιση των οικογενειών στην ελεύθερη αγορά, ώστε, με τον τρόπο αυτόν οι δικαιούχοι να μπορούν να κάνουν τις αγορές τους με απόλυτη αξιοπρέπεια, ενώ θα τονωθούν και οι τοπικές αγορές όπου θα απευθύνονται για την προμήθεια των αγαθών που χρειάζονται.

Με την ΚΥΑ που προβλέπεται από το Σ.Ν., θα ορισθούν και άλλες λεπτομέρειες , όπως η διαδικασία με την οποία θα διαμορφωθεί ο κατάλογος των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων που θα εκδηλώσουν ενδιαφέρον.

Γενικότερα, με τις ΚΥΑ που θα εκδοθούν θα υπάρξει

·         λεπτομερέστατη εξειδίκευση των μέτρων

·         καθορισμός των επιμέρους κριτηρίων πρόσβασης στο σύνολο των προγραμμάτων ή και για κάθε ένα από αυτά

·         η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για τα προγράμματα

·         η ανάδειξη των ωφελούμενων

·         ο έλεγχος από τις Δομές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κ.λπ.

Γίνεται κριτική ότι δεν επεκτείνουμε άμεσα σε εθνικό επίπεδο το πρόγραμμα του ΕΕΕ

Σχετικά θα πρέπει να επισημανθούν τα εξής:

Η υλοποίησή του έγινε στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου πλαισίου (ορίζεται στην υποπαράγραφο ΙΑ3 του ν. 4093/2012.) και η χρηματοδότησή του έγινε με δέσμευση 20εκ από εθνικούς πόρους (κοινωνικό μέρισμα)  με  την υπ. αρ.39892/ΓΔ1.2/7.11.2014 Κοινής Απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης & Πρόνοιας «Καθορισμός των όρων και των προϋποθέσεων εφαρμογής του πιλοτικού προγράμματος Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα».

Πρόκειται για Πιλοτικό Πρόγραμμα το οποίο εφαρμόζεται μόνο σε 13 δήμους, βρίσκεται σε εξέλιξη και προβλέπεται η αξιολόγησή του πριν αναληφθεί οποιαδήποτε σχετική περαιτέρω ενέργεια. Μέχρι σήμερα έχει τεθεί σε εφαρμογή ο πρώτος πυλώνας του προγράμματος που αφορά στην εισοδηματική ενίσχυση των νοικοκυριών.

Η επέκταση της εισοδηματικής ενίσχυσης των δικαιούχων για το 2ο εξάμηνο του 2015 και μάλιστα σε εθνική εμβέλεια απαιτεί εγγραφή σχετικού κονδυλίου στον προϋπολογισμό του 2015 ενέργεια στην οποία δεν είχε προχωρήσει η προηγούμενη κυβέρνηση.

Η χρηματοδότησή του από το ΕΣΠΑ και το ΕΚΤ δεν είναι σε καμία περίπτωση διασφαλισμένη, όπως ψευδώς επικαλείται στην ανακοίνωσή του το γραφείο τύπου του ΠΑΣΟΚ, καθώς δεν επαρκούν οι πόροι του ταμείου για την κάλυψη του προγράμματος. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι πόροι του ταμείου ανέρχονται σε 3,7δις  για την επόμενη επταετία, δηλαδή 500εκ το χρόνο, τα οποία καλούνται να καλύψουν ανάγκες για ένα μεγάλο φάσμα δράσεων (όπως η απασχόληση, η εκπαίδευση και κατάρτιση, παιδικοί σταθμοί και άλλες δράσεις για ειδικές κοινωνικές ομάδες) που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαν να δεσμευτούν για το ΕΕΕ.

Επομένως, ούτε θεσμικά, ούτε επιχειρησιακά, ούτε οικονομικά δεν έχει διασφαλιστεί η άμεση συνέχισή του όπως επικαλούνται ο Κεγκέρογλου και το γραφείο τύπου του ΠΑΣΟΚ.

Επιπλέον, μια σειρά από επιλογές και πολιτικές παρεμβάσεις κατά τον σχεδιασμό της πιλοτικής εφαρμογής  που έγιναν από την προηγούμενη κυβέρνηση δυσκολεύουν την δυνατότητα ασφαλών συμπερασμάτων για την εφαρμογή του προγράμματος. Για παράδειγμα, είναι αρκετά αμφίβολη η αντιπροσωπευτικότητα των Δήμων στους οποίους γίνεται αυτή τη στιγμή η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος.

Μετά την ολοκλήρωση του πιλοτικού προγράμματος και την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, θα επανεξεταστεί η σκοπιμότητα επέκτασής του σε εθνικό επίπεδο.